Tajemnica zapomnianego pomnika na jaworzyńskim cmentarzu

Po publikacji artykułu Pana Bogdana Muchy o niemieckich mieszkańcach Jaworzyny Śląskiej poległych i zmarłych podczas I wojny światowej odezwał się jeden z czytelników z ciekawą obserwacją z jaworzyńskim cmentarzem w tle. Postanowiliśmy pójść tym tropem i wyjaśnić tą sprawę, która wydaje się być arcyciekawa.

Artykuł Pana Bogdana Muchy o niemieckich mieszkańcach Jaworzyny Śląskiej poległych i zmarłych podczas I wojny światowej i mój o pomnikach upamiętniających tych żołnierzy w naszej gminie rozszedł się sporym echem. Echem nie tylko wdzięczności i ciekawości zagadnienia, ale także kwestii, które dokładają kolejne „kamienia”, aby sprawa była dogłębnie opisana.

Do redakcji odezwał się jeden z czytelników, który wskazał na pomnik na jaworzyńskim cmentarzu, gdzie widnieją dwa nazwiska być może braci: Albrechta i Hansa Otto Schultze. Czytelnik zadawał pytania, czy jeden z braci nie został pominięty w wykazie poległych i czy wspomniany pomnik jest tylko nagrobkiem symbolicznym. Sprawa wydała się naprawdę ciekawa i poszliśmy tym tropem, aby wyjaśnić tą tajemnicę.

W starej, niemieckiej części jaworzyńskiego cmentarza, tuż przy murze okalającym to miejsce znajduje się stary, dziś zapomniany okazały pomnik w kształcie krzyża. Na pomniku w górnej części znajduje się cytat z ewangelii Janowej: „Niemand hat größere liebe als die dass er sein leben lasst fur seine freunde” co oznacza: Nie ma większej miłości od tej, gdy ktoś oddaje życie za przyjaciół swoich” – To częste hasło i sentencja na grobach wojennych i upamiętniających żołnierzy danego wydarzenia. Poniżej znajdują się dwa nazwiska Albrechta i Hansa Otto Schultze z datami urodzin i śmierci, z czego przy godności Albrechta wprost wskazane jest, że zginął w bitwie pod Włocławkiem. W przypadku Hansa Otto jest tylko data śmierci. Rodziło to pytanie, czy nie chodzi tu o dwóch żołnierzy, z czego w wykazie Pana Bogdana pojawił się tylko Albrecht. Wszystko wskazuje na to, że mamy tu do czynieni z symbolicznym grobem braci, z czego jeden poległ na wojnie a rodzina zbiorczo uhonorowała ich pamięć.

Wspomniany Albrecht z wykazu i tablicy nagrobkowej był ranny w bitwie pod Włocławkiem, która miała miejsce w dniach 10.11.-13.11.1914, w walkach udział brał 228. Rezerwowy Pułk Piechoty, w którym służył. Jako ranny wymieniony jest na liście Verlustlisten Preussen nr 421 z dnia 27.03.1915, str. 5533, o jego śmierci mówi jednak lista z 25 stycznia 1916 r. (dwa lata po jego śmierci). Hans Otto nie widnieje w żadnych dostępnych wykazach, co wskazuje z dużym prawdopodobieństwem, że istotnie zmarł młodo, ale nie ma przesłanek, że była to śmierć żołnierska.

Przy tej okazji warto wspomnieć o pułku, w którym służył Albrecht Shultze. 228. Rezerwowy Pułk Piechoty (z plutonem karabinów maszynowych). Miejsce stacjonowania: Garnizon Świdnica – (sztab, I batalion – dowódca kapitan D. von Suckow, III batalion – dowódca kapitan D. Friese z zapasowym batalionem grenadierów z 10. pułku grenadierów), Garnizon Nysa – (II batalion – dowódca major D. Plonski (poległ 19.11.1914) z zapasowym batalionem piechoty z 23. pułku piechoty).

Podczas I wojny światowej 228. Rezerwowy Pułk Piechoty przynależał do 97. Brygady Piechoty będącej w składzie 49. Dywizji Rezerwowej – dowódca podpułkownik D. Johann von Freyend (VI Korpus Armii). Pułk toczył walki od października 1914 do stycznia 1917 roku na Froncie Wschodnim i od stycznia 1917 do listopada 1918 rok na Froncie Zachodnim). Na Froncie Wschodnim 228. Rezerwowy Pułk Piechoty toczył następujące walki w 1914 roku: 1.101914 – 5.11.1914 walki pozycyjne pod Grajewem-Wizajnami;14.10.1914 walki pod Łyckiem, 17.10.1914 walki pod Miłuszami, 10-13.11.1914 bitwa pod Włocławkiem, 1415.11.1914 bitwa pod Kutnem, 16.11.-15.12.1914 bitwa pod Łodzią, 17.11.1914 walki pod Strykowem, 18.11.1914 walki pod Brzezinami, 20-22.11.1914 walki w okolicach Rzgowa, 25.11.-15.12.1914 walki pozycyjne pod Głownem, 18.12.1914-16.07.1915 bitwa nad Rawką-Bzurą.

Foto 1. Żołnierz 228. Rezerwowego Pułku Piechoty
Foto 2. Pocztówka patriotyczna 228. Rezerwowy Pułk Piechoty

Sprawa wykazu poległych i zmarłych podczas I wojny światowej niemieckich mieszkańców Jaworzyny Śląskiej zaprowadziła nas na jaworzyński cmentarz, gdzie do dziś znajdują się zapomniane ślady tych wydarzeń. Pomnik hipotetycznie dwóch braci to niemy świadek tamtego czasu i traumy jaka się tym wiązała, ale także wskazówka, że rodzina Shultze była rodziną majętną skoro zdecydowała się na własną rękę upamiętnić w ten sposób swoich krewnych.

Marcin Burski, Bogdan Mucha

Marcin Burski

Redaktor Wieści Gminnych Jaworzyna Śląska